ନ୍ୟୁଜ ଡେକ୍ସ : ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ରଖିବା ପାଇଁ ଜେଲ୍ ଓ କାରାଗାର ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ଏହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଜେଲ୍ ସାଧାରଣତଃ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ରଖିବା ଜଗା, ଯେଉଁଠାରେ ଟ୍ରାଏଲ୍ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଛୋଟ ଅପରାଧରେ ସଜା ପାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରଖାଯାଏ। ଅନ୍ୟପଟେ କାରାଗାର ହେଉଛି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଜା ପାଇଥିବା ଦୋଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଭାରତୀୟ ଜେଲ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସବ୍-ଜେଲ୍, ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ଜେଲ୍ ଓ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଜେଲ୍ ଭଳି ତିନିଟି ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତର ରହିଛି। ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଜେଲ୍ରେ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସଜା ପାଇଥିବା କଏଦୀଙ୍କୁ ରଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ କଡ଼ା ଥିବା ସହ ଚିକିତ୍ସା, ଶିକ୍ଷା ଓ ପୁନର୍ବାସ ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ ରହେ। ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ଓ ସବ୍-ଜେଲ୍ରେ ଅଧିକାଂଶ ଅଣ୍ଡରଟ୍ରାଏଲ୍ ବା ଅଳ୍ପ ସମୟର କଏଦୀମାନେ ରହନ୍ତି।ଜେଲ୍ ଓ କାରାଗାର ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ତଫାତ ସମୟ ଅବଧି, କଏଦୀଙ୍କ ପ୍ରକାର ଓ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତରରେ ଦେଖାଯାଏ। ଜେଲ୍ରେ ଟ୍ରାଏଲ୍ ଚାଲୁଥିବା ଅଭିଯୁକ୍ତ ଓ ଛୋଟ ଅପରାଧୀ ଅଧିକ ଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କାରାଗାରରେ ଦୀର୍ଘ ସଜା ପାଇଥିବା ଦୋଷୀମାନେ ରହନ୍ତି। ପରିଚାଳନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଜେଲ୍ ଜିଲ୍ଲା ସ୍ତରରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଜେଲ୍ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହେ।ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୃଷ୍ଟିରୁ କାରାଗାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ କଡ଼ା ଓ ଆଧୁନିକ ଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ସୁରକ୍ଷା, ସିସିଟିଭି ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରଚୁର ଗାର୍ଡ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବାରୁ ଗମ୍ଭୀର ଅପରାଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ମନାଯାଏ।
ଜେଲ୍ରେ ଏହା ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ କମ୍ କଡ଼ା ରହେ। ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଲାଗୁ ହୋଇଛି। ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲା ଜେଲ୍ ଓ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଜେଲ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଦୀର୍ଘ ସଜା ପାଇଥିବା କଏଦୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଏ। ତଥାପି ଅଧିକ ଭିଡ଼ ଓ ସୁବିଧା ଅଭାବ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହିସାବରେ ରହିଛି।ଆଇନ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଅଣ୍ଡରଟ୍ରାଏଲ୍ ଓ ଦୋଷୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ରଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାସ୍ତବରେ ଏହା ସବୁଠାରେ ପୂରାପୂରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା କଏଦୀଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ବଢିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳେ।
